Enige tijd geleden werd ik gevraagd om een publieksdebat te leiden. Het idee was dat ik eerst een half uur een gesprek tussen twee inleiders zou leiden en vervolgens een uur lang het gesprek met de zaal (ca. 50 mensen). Dat leek met nog niet zo eenvoudig. Een gesprek met inleiders blijft vaak steken in het afwisselen van stellingen, zonder dat er echt op elkaar in wordt gegaan. Een ook een gesprek met een grote groep is niet mijn lievelingsactiviteit. Hoe voorkom je dat alleen enkele grote monden het gesprek domineren? En hoe houd je een lijn vast? Uiteindelijk heb ik ervoor gekozen om onze praktijkwijzer TOVEREN hier toe te passen. Toveren is een acroniem en staat voor de volgende stappen: Tijd – Onderwerp – Vragen – Ervaringen – Reacties – Essentie – Nakaarten.

De Tijd stond al vast in het programma. Het Onderwerp was ‘ruimte tussen de regels’- gekoppeld aan de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan. Het publiek bestond namelijk uit maatschappelijk werkers, die zich belaagd zien door veel regels. Regel die ze, als de Samaritaan, soms aan hun laars lappen, in tegenstelling tot de Levieten en Priesters onder ons. De gelijkenis stond in het programmaboekje. Bij binnenkomst zagen de deelnemers op een scherm afwisselend allerlei schilderijen rond dat thema. Als opstap naar het gesprek werd een alternatieve versie van de gelijkenis ten gehore gebracht: een you-tube filmpje waarin Jules Deelder zijn gedicht De Hardnekkige Samaritaan voordraagt. Hilarisch!

Ik heb het gesprek met de inleiders gebruikt als inhoudelijke introductie van het thema. Daarbij voerde ik een strakke regie: een kort eerste statement geven, de ander samenvatten en het verschil benoemen, een reactie geven op dat verschil. In het gesprek dat daarop volgde hanteerde ik de volgende richtlijnen: wees concreet, ga in op de ander, check of een vraag beantwoord is, moeilijke woorden begrijp ik niet, ik dik de verschillen wat aan. Het publiek reageerde gniffelend op dit kort houden van bevlogen sprekers die er van alles dreigen bij te halen.

Vervolgens heb ik me tot de zaal gericht. “Waar wringt de schoen? Waar knelt het? Hoe loop je daar in de praktijk tegenaan? Wat is hier de wezenlijke vraag? Bereid dit even voor ik met je buurmens.” Op een flipover heb ik een achttal Vragen verzameld. Waaronder:

Is er rechtvaardigheid zonder regels?

Kunnen we leven met onzekerheid?

Wat is de inspiratie achter de regels?

In het gesprek dat volgde werd elke vraag van een concrete Ervaring voorzien door de inbrengers. Willekeurig wees ik mensen aan die zich moesten inleven en hun antwoorden mochten geven. Daar kon dan weer op gereageerd worden.

De door het publiek zelf aangedragen vragen zorgden ervoor dat het gesprek ging waarover het moest gaan. De inleiders kregen af en toe de gelegenheid om hun Reactie te geven, wat voor een blikverruiming en verdieping zorgde. Hun bijdrage was daardoor op maat gesneden.

De Essentie heb ik laten formuleren in de vorm van een Tweet. “Naar aanleiding van deze bijeenkomst ga je even twitteren. Welke tweet stuur je de wereld in over het inzicht dat je hier hebt opgedaan?” Enkele deelnemers wilden het wel voorlezen, wat mooie teksten opleverde. De inleiders had ik ingeseind en die rondden het gesprek af met enkele prachtige oneliners.

Het Nakaarten was kort: donderend applaus.

Barmhartigheid is van belang in het maatschappelijk werk, maar ook in zo’n publieksgesprek: luisteren naar wat anderen willen zeggen en je daar iets van aantrekken. Maar met barmhartigheid alleen kom je er als gespreksleider niet. Je dient ook een zekere vastberadenheid te tonen. Ik meldde al hoe ik de inleiders kort hield. Ook het publiek heb ik stevig aangepakt: geen voorbeelden ver van je bed, kernachtig je antwoord geven, vragen moeten echte vragen zijn, bijdragen moeten te koppelen zijn aan de vraag en het voorbeeld. Die combinatie 'barmhartig en vastberaden' werkt betoverend – zie ook het wapen van Amsterdam.