‘Laten we als één groep de antwoorden doorspreken, want die zijn toch grotendeels hetzelfde!’

Dit dringende advies van een deelnemer bracht ons toch aan het twijfelen. We proberen altijd goed in te spelen op de behoeften binnen de groep. En natuurlijk is er wat voor te zeggen om het gesprek plenair te houden. Zeker als je met een groep bezig bent die de onderlinge samenwerking wil verbeteren. Toch zetten we ons voornemen door: we gaan in twee groepen uiteen. En dan blijken er veel meer verschillen te zijn dan men had verwacht. Dat geeft ook de betreffende deelnemer achteraf toe. Iedereen krijgt namelijk rustig de tijd om de eigen beleving van de situatie te verwoorden. En daarbij gaat het niet zozeer om de inhoud, maar om de vorm. Welke woorden kiezen mensen en wat zit daar achter?

Vaak denken en zeggen we: ‘Je bedoelt hetzelfde als ik’ of ‘Dat is precies wat ik bedoel’. Maar dan staan we niet goed stil bij hoe we het zeggen en wat we echt (zouden willen) zeggen. Dat we dit doen is wel begrijpelijk. Het is namelijk veilig om woorden op een hoop te schuiven. Zo behouden we het gevoel van consensus en ontstaat er geen gedoe en gekrakeel. De onderlinge verschillen worden toegedekt. Later krijgen we de rekening echter alsnog gepresenteerd: we blijven langs elkaar heen praten en werken (omdat we elk niet echt moeite doen om onszelf en elkaar te begrijpen).

Vandaag begeleiden we een team van 14 mensen: zeven Nederlanders, zeven Vlamingen. Samen zijn ze verantwoordelijk voor veiligheid op de grens van Nederland en België. Er spelen veel belangen op de achtergrond. Er zijn grote verschillen in overlegcultuur die zorgen voor achterdocht, polarisatie en terughoudendheid. Daar willen ze weer eens goed bij stil staan. Een jaar geleden is een organisatieadviseur op bezoek geweest. Die heeft samen met hen een ‘samenwerkingscharter’ opgesteld, gebaseerd op een plus/min analyse van de vijf voorwaarden voor effectief teamwork. Dit charter is de la niet meer uitgekomen sindsdien. Nu wil men eens echt met elkaar in gesprek.

Na wat geestelijke rek- en strekoefening wagen wij ons aan een Socratische Dialoog over een vergadering zes maanden geleden. Een uitgewerkt voorstel van één van de landen wordt door de anderen neergesabeld: “Wij zijn veel te laat betrokken, er zijn al allerlei besluiten genomen, het kan met volstrekt andere technologie beter opgelost worden”. Hoe ga je als goedbedoelende inbrenger van het voorstel, tevens voorzitter op dat moment, met zo’n reactie van je teamleden om? Wat voel je, wat denk je, wat doe je? En waarom?

De reacties zijn, zoals gemeld, uiteenlopend. Sommigen zijn ontgoocheld. Maar ben je ontgoocheld over het verwerpen van je mooie voorstel, of ontgoocheld over het er niet samen uitkomen? Moet je je eigen boosheid daarover wel of niet inbrengen? Stop je direct en ga je over naar het volgende agendapunt of claim je tijd om het gesprek eens echt aan te gaan? Leg je je voorstel nog eens uit of vraag je door waar de verontwaardiging vandaan komt? Achter deze reacties gaan diepgaande verschillen in opvattingen over samenwerken schuil. In het vervolg van dit gesprek worden ze naast elkaar gelegd, verkend, onderkend, doorgrond. Een eenduidig antwoord ontstaat er niet. Maar het gesprek gaat waarover het moet gaan.

Bij de laatste ronde over de juiste houding in zo’n situatie worden de volgende vormen van ‘moed’ geformuleerd:

- me niet verbergen achter afspraken maar ze loslaten als de situatie daar om vraagt
- de eenzaamheid durven opzoeken/aangaan
- durven benoemen vanuit respect voor de anderen
- tijd durven nemen
- fouten toegeven
- niet polariseren maar verend opvangen en doorvragen

Zo probeert men de grens van de persoonlijke veiligheid op te zoeken om de veiligheid op de nationale grens te waarborgen. Gespreksvoering en taakvervulling vallen samen. 

Op hun vraag of ze nog richtlijnen van ons meekrijgen antwoorden we ontkennend. Diepgaand met elkaar het professionele gesprek aangaan, daar draait het om. Hoe onaf dat ook blijft. Richtlijnen en charters bieden geen zekerheid of veiligheid.